04/01/2017 - 08:50

Και τώρα τι θα κάνουμε χωρίς τον Fidel;

Και τώρα τι θα κάνουμε χωρίς τον Fidel;

Του Δημήτρη Στεργίου

"Εάν επιτεθούν θα τους εξαφανίσουμε από προσώπου γης" ήταν το 1962 η άποψη του προσφάτως εκλιπόντος συμβόλου των απανταχού επαναστατών Fidel Alejandro Castro Ruz, αναφορικά με τη χρήση πυρηνικών κατά την κρίση των πυραύλων. Ο Fidel στις 16 Απριλίου 1961 ανακοίνωσε ότι ξεκινάει την δημιουργία ενός σοσιαλιστικού κράτους. 55 χρόνια μετά, η οικονομία που δημιούργησε ανήκει στα 4 από τα 193 μέλη του ΟΗΕ τα οποία δεν ανήκουν στο ΔΝΤ με κατά κεφαλήν εισόδημα 5.880 δολάρια. Η κουβανική οικονομία έχασε τελείως την μεγάλη ευκαιρία της περιόδου την οποία ο Γάλλος οικονομολόγος Jean Fourastié, χαρακτήρισε ως "ένδοξη τριαντακονταετία" (Les Trente Glorieuses), παγκόσμιας εκρηκτικής οικονομικής ανάπτυξης.

Το πρόβλημα του σοσιαλισμού σύμφωνα με την Thatcher, είναι ότι κάποια στιγμή τελειώνουν τα χρήματα των άλλων και στην περίπτωση της Κούβας τελείωσαν τα χρήματα πρώτα της Σοβιετικής Ένωσης και κατόπιν της Βενεζουέλας. Μέλος της Comecon από το 1972, η Κούβα το 1991 εξαρτώταν από τα κράτη μέλη του σοβιετικού αυτού αντίβαρου της ΕΟΚ κατά 85% για τις εισαγωγές και κατά 80% για τις εξαγωγές της. Ο Fidel σε αντίθεση με τον Raul, αντιπαθούσε τον "σοσιαλισμό της αγορά" της Κίνας και του Βιετνάμ. Έτσι, μετά την κατάρρευση του ανατολικού οικονομικού συστήματος, o Fidel αρνήθηκε να προχωρήσει σε άνοιγμα της οικονομίας χάνοντας τη δεύτερη ευκαιρία που προσέφερε η ιστορία, και ξεκίνησε έτσι για την Κούβα η λεγόμενη Ειδική Περίοδος (Special Period) οξύτατης οικονομικής κρίσης. Το 1993 καθιερώθηκε επίσημα το διπλό νόμισμα, ενώ το 1994 εισήχθη το  CUC (CUban Convertible Peso), ένα ειδικό ανταλλάξιμο με συνάλλαγμα, νόμισμα. Οι ενέργειες αυτές οι οποίες αποσκοπούσαν στην αύξηση της παραγωγικότητας και των ξένων επενδύσεως είχαν ανεμικά αποτελέσματα. Στον ενεργειακό τομέα το νησί εξαρτάται ακόμα σχεδόν εξολοκλήρου από τη Βενεζουέλα για εισαγωγές πετρελαίου σε πολύ χαμηλές τιμές, η οποία όμως αδυνατεί πλέον να διατηρήσει την υποστήριξη της. 

Ο Raul Castro από το 2008 που διαδέχτηκε τον αδελφό του στην προεδρία προσπαθεί να προωθήσει περιορισμένες μεταρρυθμίσεις, προωθώντας την ιδιωτική πρωτοβουλία στον αγροτικό τομέα και τις μικρές επιχειρήσεις και προσελκύοντας επενδύσεις αλλά πάντα διατηρώντας το μονοκομματικό κράτος και την αυστηρά κεντρικό έλεγχο της οικονομίας. Σήμερα πάνω από 500.000 κουβανοί δουλεύουν για λογαριασμό τους και το ποσοστό των κρατικών επιχειρήσεων στην οικονομική παραγωγή έχει πέσει στο 71%. To κουβανικό AΕΠ κατά τα 2 πρώτα  τρίμηνα του παρόντος έτους σημείωσε ανάπτυξη μόλις 1% (ποσοστό βέβαια 5 φορές υψηλότερο από ότι αναμένεται για την Ελλάδα σε ετήσια βάση για το 2016).

Η κουβανική οικονομία μέχρι το 1959 ήταν πλήρως εξαρτημένη από τις ΗΠΑ. Το αμερικάνικο εμπάργκο, παρόλο που προκάλεσε μεγάλη ζημιά χρησιμοποιήθηκε για δεκαετίες ως άλλοθι για την αποτυχία του σοσιαλιστικού "δρόμου". Η προσέγγιση ξεκίνησε με πρωτοβουλία του κυβέρνησης Ομπάμα  με τον Fidel όμως να δηλώνει ότι "δεν χρειαζόμαστε από την αυτοκρατορία να μας δώσει τίποτα". Ο president-elect κ. Trump έχει ανακοινώσει την επαναδιαπραγμάτευση της πρόσφατης συμφωνίας με την Κούβα 

Οι εμπορικές σχέσεις με την Ελλάδα είναι συμβολικές. Η Κούβα δέχεται μόνο to 0,018% των ελληνικών εξαγωγών, ενώ η Ελλάδα το 0,51% των κουβανικών.

To επιχείρημα των θεωρητικών του σοσιαλιστικού σχεδιασμού είναι ότι η έμφαση δεν πρέπει να δίδεται στην καπιταλιστική ανάπτυξη (ποσοστιαία αύξηση του ΑΕΠ) αλλά στο κοινωνικό μέρισμα το οποίο διανέμεται. Η οικονομική ιστορία έχει (απο)δείξει ότι το δεύτερο είναι αδύνατο χωρίς το πρώτο. 

Μετά τον Fidel; Μπορούμε να περιμένουμε μία μετάβαση σε οικονομία της αγοράς με "κουβανικά" χαρακτηριστικά; Η μετάβαση στην ελεύθερη οικονομία από τα διαβρωτικά χρόνια κεντρικού σχεδιασμού είναι επίπονη και μακρά. Θα αφεθεί (κυρίως το νεό) ανθρώπινο κεφάλαιο του νησιού να επιδοθεί σε μία Σουμπετεριανή δημιουργική καταστροφή ή θα εγκλωβιστεί από μία γενιά "ολιγαρχών" τύπου Ρωσίας; Στα καθ’ υμάς, το "Hasta la victoria siempre" του Έλληνα πρωθυπουργού σημαίνει ότι συμμερίζεται την άποψη του hermano Fidel για έναν Αρμαγεδδώνα εάν απειληθεί σοβαρά; 
Οψόμεθα.

*Ο κ. Δημήτρης Στεργίου είναι Γεωοικονομικός Αναλυτής, Τμήμα Οικονομικών Επιστημών, Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου.

πηγή: capital.gr